งานจักสานไม้ไผ่: ของใช้พื้นบ้านที่เข้ากับบ้านยุคใหม่
ก่อนที่ภาชนะพลาสติกจะเข้ามาอยู่ในทุกครัวเรือน ผู้คนใช้ไม้ไผ่สานเป็นกระบุง ตะกร้า ฝาชี ข้อง ไซ และของใช้อีกมากมาย รูปทรงของแต่ละชิ้นไม่ได้เกิดขึ้นเพื่อความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่ถูกคิดจากหน้าที่ น้ำหนัก การระบายอากาศ และความสะดวกในการถือหรือขนย้าย งานจักสานจึงเป็นตัวอย่างของการออกแบบที่เติบโตมาจากชีวิตจริง
จากลำไผ่สู่เส้นตอก
ช่างต้องเริ่มจากเลือกไม้ไผ่ที่เหมาะกับงาน เพราะไผ่ต่างชนิดและต่างอายุให้คุณสมบัติไม่เหมือนกัน จากนั้นจึงผ่า เหลา และจักให้เป็นเส้นตอกตามขนาดที่ต้องการ บางงานต้องการเส้นบางเพื่อสร้างลายละเอียด บางงานต้องใช้ตอกหนาเพื่อรับน้ำหนัก ความสม่ำเสมอของเส้นตอกมีผลต่อทั้งความแข็งแรงและความเรียบร้อยของชิ้นงาน
ลายสานคือทั้งความงามและโครงสร้าง
ลายขัด ลายสอง ลายสาม หรือลายประยุกต์ไม่ได้มีหน้าที่ตกแต่งเพียงอย่างเดียว การวางเส้นตอกเป็นตัวกำหนดความยืดหยุ่น ความแน่น และการรับแรงของภาชนะ ช่างที่ชำนาญจะรู้ว่าบริเวณก้น ขอบ หูหิ้ว หรือฝาปิดต้องเสริมอย่างไร จึงจะใช้งานได้จริงและไม่เสียรูปง่าย
ทำไมงานจักสานจึงกลับมาอยู่ในบ้านสมัยใหม่
สีและผิวของไม้ไผ่ให้ความรู้สึกอบอุ่น เข้ากับทั้งบ้านไม้ บ้านร่วมสมัย คาเฟ่ และที่พัก งานจักสานจึงถูกนำมาพัฒนาเป็นกล่องเก็บของ โคมไฟ กระถางครอบ ถาดเสิร์ฟ และของตกแต่งหลายรูปแบบ อย่างไรก็ตาม ความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมไม่ได้เกิดจากวัสดุเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นกับแหล่งวัตถุดิบ อายุการใช้งาน สารเคลือบ และการดูแลรักษาด้วย
วิธีเลือกและดูแลงานไม้ไผ่
- ดูว่าขอบและปลายตอกเก็บเรียบร้อย ไม่มีส่วนแหลมบาดมือ
- ตรวจฐานและหูจับ หากเป็นของใช้งานหนักต้องแน่นและสมดุล
- สอบถามเรื่องการอบแห้ง การป้องกันมอด และชนิดของสารเคลือบ
- หลีกเลี่ยงการแช่น้ำนาน และผึ่งให้แห้งสนิทหลังทำความสะอาด
- เก็บในที่อากาศถ่ายเท ไม่ชื้น และไม่โดนแดดจัดต่อเนื่อง
งานจักสานที่ดีไม่ใช่เพียงของสวยงาม แต่เป็นของใช้ที่ช่างคิดแทนผู้ใช้ไว้แล้วในทุกเส้นตอก
เมื่อเราเลือกงานจักสานที่ใช้ได้จริงและดูแลอย่างถูกวิธี ชิ้นงานหนึ่งชิ้นสามารถอยู่กับบ้านได้นาน พร้อมสร้างรายได้ให้ช่างและช่วยรักษาความรู้เรื่องไม้ไผ่ไว้ การนำภูมิปัญญาเดิมมาปรับใช้กับชีวิตใหม่จึงไม่ใช่การเปลี่ยนรากเหง้า แต่เป็นการทำให้รากนั้นเติบโตต่อไป
โดยกะฒ่อมน้อย